PFAS in kraanwater
PFAS in kraanwater krijgt steeds meer aandacht. Dat is begrijpelijk: deze chemische stoffen breken niet of nauwelijks af en kunnen daardoor langdurig in het milieu aanwezig blijven. Maar wat betekent de aanwezigheid van PFAS precies voor jouw dagelijkse glas water? En welke risico’s zijn er voor de gezondheid?
Het antwoord is genuanceerd. De Rijksoverheid geeft aan dat er kleine hoeveelheden PFAS in drinkwater zitten en dat je gewoon water uit de kraan kunt drinken. Tegelijkertijd is langdurige blootstelling aan bepaalde PFAS een aandachtspunt voor de volksgezondheid. De hoeveelheid PFAS in drinkwater verschilt bovendien per regio en per bron waaruit het drinkwater wordt gemaakt.
In dit artikel leggen we uit wat PFAS zijn, hoe deze stoffen in drinkwater terechtkomen, welke gezondheidseffecten bekend zijn en wat je zelf kunt doen.
Wat is PFAS?
PFAS staat voor poly- en perfluoralkylstoffen. Het is een verzamelnaam voor een grote groep door mensen gemaakte chemische stoffen.
PFAS zijn onder andere water-, vet- en vuilafstotend. Vanwege deze eigenschappen zijn verschillende PFAS in industriële toepassingen en consumentenproducten gebruikt.
Een belangrijk kenmerk van veel PFAS is dat ze niet of nauwelijks afbreken. Daardoor kunnen ze langdurig in de bodem, het oppervlaktewater en grondwater aanwezig blijven.
Via deze routes kunnen PFAS uiteindelijk ook terechtkomen in bronnen waar drinkwater van wordt gemaakt.
Hoe komen PFAS in kraanwater terecht?
PFAS kunnen op verschillende manieren in het milieu terechtkomen. Denk bijvoorbeeld aan industriële activiteiten, productie en gebruik van PFAS-houdende producten, afvalstromen en historische verontreiniging.
Vanuit de bodem en het oppervlaktewater kunnen de stoffen zich verder verspreiden. Drinkwaterbedrijven zuiveren het water voordat het bij huishoudens uit de kraan komt. Toch zijn PFAS lastig volledig uit water te verwijderen met conventionele zuiveringstechnieken.
Hoeveel PFAS uiteindelijk in het drinkwater terechtkomt, verschilt per locatie en drinkwaterbron.
Volgens het RIVM bevat drinkwater dat uit grondwater wordt gemaakt doorgaans minder PFAS dan drinkwater dat uit oppervlaktewater wordt gemaakt. In Nederland komt ongeveer 60% van het drinkwater uit grondwater.
Hoeveel PFAS zit er in Nederlands kraanwater?
Er is niet één PFAS-waarde die voor heel Nederland geldt. De concentratie kan verschillen tussen drinkwaterbronnen en regio’s.
Het RIVM berekende in 2023 hoeveel PFAS Nederlanders gemiddeld via voedsel en drinkwater binnenkrijgen. De gemiddelde blootstelling via voedsel was ongeveer drie keer zo hoog als via drinkwater. Voor drinkwater afzonderlijk ligt de gemiddelde blootstelling onder de gezondheidskundige grenswaarde. Voor voedsel en drinkwater samen ligt de gemiddelde blootstelling daar wel boven.
Dat betekent dat je bij PFAS niet alleen naar het water uit de kraan moet kijken. De totale blootstelling via verschillende bronnen is belangrijk.
Welke normen gelden voor PFAS in drinkwater?
Bij PFAS worden verschillende waarden gebruikt. Het is belangrijk om die niet met elkaar te verwarren.
De gezondheidskundige richtwaarde van het RIVM
Sinds oktober 2022 adviseert het RIVM voor PFAS in drinkwater een gezondheidskundige richtwaarde van 4,4 nanogram per liter, uitgedrukt in PFOA-equivalenten.
Deze waarde is gebaseerd op de gezondheidskundige beoordeling van PFAS en wordt gebruikt om de mogelijke risico’s van blootstelling via drinkwater te beoordelen.
De wettelijke drinkwaterwaarde
Daarnaast geldt voor de som van 20 specifieke PFAS een wettelijke waarde van 100 nanogram per liter drinkwater. Volgens het RIVM voldoet het Nederlandse drinkwater aan deze wettelijke kwaliteitseis.
De twee waarden zijn niet simpelweg twee verschillende wettelijke grenzen voor exact dezelfde berekening. De gezondheidskundige richtwaarde van 4,4 ng/L wordt uitgedrukt in PFOA-equivalenten, terwijl de wettelijke waarde betrekking heeft op de som van 20 specifieke PFAS.
Kan PFAS het immuunsysteem beïnvloeden?
Ja. Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat langdurige blootstelling aan bepaalde PFAS het immuunsysteem kan beïnvloeden.
Het RIVM vermeldt dat nadelige effecten op het immuunsysteem al kunnen optreden bij blootstelling aan zeer kleine hoeveelheden PFAS. Dit moet echter worden gezien in de context van blootstelling over langere tijd en de totale hoeveelheid PFAS die iemand binnenkrijgt.
Daarom is het niet juist om te stellen dat één glas kraanwater met een kleine hoeveelheid PFAS direct schadelijk is. Bij PFAS gaat het vooral om de totale en langdurige blootstelling.
Welke gezondheidsrisico’s zijn bekend?
PFAS worden in verband gebracht met verschillende gezondheidseffecten.
Het RIVM noemt onder andere:
- effecten op het immuunsysteem;
- effecten op het cholesterolgehalte;
- effecten op de lever;
- effecten op voortplanting en ontwikkeling.
Voor bepaalde PFAS zijn daarnaast bij langdurige en hoge blootstelling verbanden beschreven met bepaalde vormen van kanker.
Het is belangrijk om hierbij onderscheid te maken tussen blootstelling aan PFAS en het daadwerkelijk krijgen van een ziekte. De aanwezigheid van PFAS in het lichaam betekent niet automatisch dat iemand ziek wordt. Het gezondheidsrisico hangt onder andere af van de hoeveelheid, de duur van de blootstelling en de specifieke PFAS.
Hoe worden verschillende PFAS beoordeeld?
Mensen worden meestal niet aan één enkele PFAS blootgesteld. Vaak gaat het om een mengsel van verschillende PFAS.
Daarom gebruikt het RIVM de zogenaamde RPF-methode, oftewel Relative Potency Factor. Hiermee kunnen verschillende PFAS worden vergeleken met PFOA als referentiestof.
De RPF’s zijn gebaseerd op schadelijke effecten van PFAS op de lever. Door de hoeveelheid van afzonderlijke PFAS te vermenigvuldigen met de bijbehorende relatieve potentiefactor kunnen deze worden omgerekend naar PFOA-equivalenten. Vervolgens kunnen de hoeveelheden worden opgeteld en beoordeeld.
Krijg je PFAS alleen binnen via kraanwater?
Nee.
PFAS kunnen via verschillende bronnen worden opgenomen. Het RIVM heeft onderzocht hoeveel PFAS Nederlanders gemiddeld via voedsel en drinkwater binnenkrijgen.
Daaruit blijkt dat de gemiddelde blootstelling via voedsel ongeveer drie keer zo hoog is als via drinkwater. Drinkwater is dus slechts één onderdeel van de totale PFAS-blootstelling.
Dit is een belangrijke nuance wanneer je nieuwsberichten over PFAS in kraanwater leest.
Verschilt de hoeveelheid PFAS per regio?
Ja.
De hoeveelheid PFAS in drinkwater hangt onder andere af van de bron waaruit het water wordt gewonnen.
Volgens het RIVM bevat drinkwater dat uit grondwater wordt gemaakt doorgaans minder PFAS dan drinkwater dat uit oppervlaktewater wordt gemaakt.
Wil je weten wat er bekend is over jouw eigen drinkwater? Kijk dan bij het drinkwaterbedrijf dat jouw woning van water voorziet. Daar vind je informatie over de waterkwaliteit en beschikbare meetgegevens.
Helpt koken tegen PFAS?
Nee.
Koken is geen manier om PFAS uit drinkwater te verwijderen. De stoffen zijn zeer stabiel en verdwijnen niet door het water simpelweg aan de kook te brengen.
Koken kan in andere situaties wel nodig zijn wanneer daar een specifiek drinkwateradvies voor geldt, bijvoorbeeld vanwege microbiologische verontreiniging. Maar tegen PFAS helpt koken niet.
Kun je PFAS uit kraanwater filteren?
Sommige filtertechnieken kunnen PFAS uit water verwijderen of de hoeveelheid ervan verminderen.
Het RIVM geeft aan dat voor het verwijderen van PFAS uit bronnen uitgebreide zuiveringstechnologieën nodig kunnen zijn en dat conventionele zuiveringsmethoden PFAS niet volledig verwijderen. Er wordt onder andere onderzoek gedaan naar betere technieken om PFAS uit water te halen.
Voor consumenten geldt daarom: niet ieder waterfilter is automatisch een PFAS-filter.
Wil je een filter aanschaffen met als doel PFAS te verminderen? Controleer dan altijd:
- of het specifieke product hiervoor is getest;
- welke PFAS zijn onderzocht;
- welke verwijderingspercentages zijn gemeten;
- hoe lang het filter meegaat;
- wanneer het filter moet worden vervangen;
- of onafhankelijke test- of certificeringsgegevens beschikbaar zijn.
Een gewone filterwaterfles mag je daarom niet automatisch beschouwen als een middel om PFAS uit kraanwater te verwijderen.
Is flessenwater beter tegen PFAS?
Niet automatisch.
De hoeveelheid PFAS hangt onder andere af van de bron en behandeling van het water. Je kunt daarom niet algemeen stellen dat flessenwater geen PFAS bevat of altijd minder PFAS bevat dan kraanwater.
De Rijksoverheid geeft aan dat er kleine hoeveelheden PFAS in drinkwater zitten en dat je gewoon water uit de kraan kunt drinken.
Wil je kraanwater meenemen naar je werk, school of de sportschool? Dan is een herbruikbare waterfles een praktische oplossing. De fles zelf verwijdert geen PFAS uit het water, maar maakt het eenvoudig om kraanwater onderweg te drinken.
Kan ik kraanwater gebruiken voor babyvoeding?
Ja. Het Voedingscentrum adviseert dat in Nederland ongekookt koud kraanwater kan worden gebruikt voor het bereiden van flesvoeding. Koken is normaal gesproken niet nodig.
Er zijn wel situaties waarin ander advies geldt. Denk bijvoorbeeld aan oude woningen met loden waterleidingen, privéwaterbronnen of een specifiek lokaal drinkwateradvies.
Gebruik daarom bij twijfel het advies van het eigen drinkwaterbedrijf of het Voedingscentrum.
Wat kun je zelf doen?
PFAS volledig vermijden is lastig. Toch kun je bewust omgaan met informatie over drinkwater.
Controleer je eigen drinkwater
Wil je weten wat er bekend is over jouw kraanwater? Kijk dan bij jouw eigen drinkwaterbedrijf naar actuele informatie over de drinkwaterkwaliteit.
Kook water niet om PFAS te verwijderen
Koken verwijdert PFAS niet uit water.
Wees kritisch met waterfilters
Een waterfilter is niet automatisch geschikt om PFAS te verwijderen. Controleer altijd wat het specifieke filter daadwerkelijk kan verwijderen.
Gebruik een herbruikbare waterfles
Een herbruikbare fles is een praktische manier om kraanwater mee te nemen naar werk, school, de sportschool of onderweg.
Een RVS-, glazen of kunststof waterfles verwijdert op zichzelf geen PFAS. Het belangrijkste voordeel is dat je gemakkelijk je eigen drinkwater kunt meenemen en het gebruik van wegwerpflessen kunt verminderen.
Waarom blijft PFAS in kraanwater een actueel onderwerp?
PFAS blijven aandacht krijgen omdat veel van deze stoffen niet of nauwelijks afbreken en daardoor langdurig in het milieu aanwezig kunnen blijven.
Tegelijkertijd worden de wetenschappelijke kennis en regelgeving verder ontwikkeld. Het RIVM vermeldt dat de overheid werkt aan strengere regels om de uitstoot van PFAS naar het milieu te verminderen en aan Europese maatregelen voor het gebruik en de productie van PFAS. Ook wordt gewerkt aan technieken om PFAS beter uit water te verwijderen.
Het voorkomen van nieuwe verontreiniging is daarbij belangrijk. Minder PFAS in het milieu betekent uiteindelijk ook minder belasting van bodem, oppervlaktewater en drinkwaterbronnen.
Conclusie: wat betekent PFAS in kraanwater voor jou?
PFAS in kraanwater is een onderwerp dat aandacht verdient, maar de aanwezigheid van kleine hoeveelheden PFAS betekent niet dat je direct moet stoppen met het drinken van kraanwater.
Het RIVM geeft aan dat de hoeveelheid PFAS die mensen via kraanwater binnenkrijgen over het algemeen beperkt is. De Rijksoverheid stelt eveneens dat je gewoon water uit de kraan kunt drinken.
Tegelijkertijd is langdurige blootstelling aan bepaalde PFAS een aandachtspunt voor de gezondheid. Daarom blijft het belangrijk om PFAS-verontreiniging bij de bron te beperken en drinkwater goed te blijven monitoren.
Wil je meer weten over PFAS en drinkwater? Bekijk dan de actuele informatie van het RIVM over PFAS in drinkwater:
Voor het meenemen van kraanwater naar werk, school of tijdens het sporten kun je een herbruikbare waterfles gebruiken. Bij Waterflessenwinkel.nl vind je verschillende soorten drinkflessen, waaronder RVS-flessen, glazen waterflessen, sportflessen en flessen met filter.
Veelgestelde vragen over PFAS in kraanwater
Is kraanwater met PFAS veilig?
Volgens de Rijksoverheid kun je gewoon water uit de kraan drinken. De hoeveelheid PFAS die mensen via kraanwater binnenkrijgen is over het algemeen beperkt. De hoeveelheid verschilt wel per drinkwaterbron en regio.
Kan PFAS het immuunsysteem beïnvloeden?
Ja. Langdurige blootstelling aan bepaalde PFAS kan het immuunsysteem beïnvloeden. Dit is een belangrijk gezondheidseffect in de beoordeling van PFAS.
Helpt koken om PFAS uit water te verwijderen?
Nee. Koken is geen effectieve methode om PFAS uit water te verwijderen.
Kan een waterfilter PFAS verwijderen?
Sommige filtertechnieken kunnen PFAS verminderen, maar dit geldt niet automatisch voor ieder waterfilter. Controleer daarom altijd de productspecificaties en beschikbare testresultaten.
Zit er minder PFAS in flessenwater?
Dat kun je niet algemeen stellen. De hoeveelheid PFAS hangt onder andere af van de waterbron en behandeling.
Hoe weet ik hoeveel PFAS er in mijn kraanwater zit?
Kijk bij het drinkwaterbedrijf dat jouw woning van water voorziet. Daar vind je informatie over de kwaliteit van het drinkwater en eventuele beschikbare meetgegevens.
Kan ik kraanwater gebruiken voor babyvoeding?
Ja. Het Voedingscentrum adviseert dat in Nederland ongekookt koud kraanwater hiervoor kan worden gebruikt.
Biedt een herbruikbare waterfles bescherming tegen PFAS?
Nee. Een gewone herbruikbare waterfles verwijdert geen PFAS uit water. De fles is bedoeld om water gemakkelijk mee te nemen en opnieuw te gebruiken.
Waar kan ik betrouwbare informatie over PFAS vinden?
Voor actuele en betrouwbare informatie over PFAS in drinkwater is het RIVM een belangrijke bron:
Bronnen
Voor dit artikel hebben we gebruikgemaakt van informatie van Nederlandse overheidsinstanties en kennisorganisaties. De belangrijkste bronnen zijn:
RIVM – PFAS in drinkwater
Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) legt hier uit hoeveel PFAS er in drinkwater kan voorkomen, welke gezondheidskundige richtwaarde wordt gebruikt en hoe PFAS in drinkwater wordt beoordeeld. RIVM – PFAS in drinkwater
RIVM – Werkwijze toetsing PFAS in drinkwatermonsters
Deze publicatie legt uit hoe de drinkwaterrichtwaarde van 4,4 ng/L in PFOA-equivalenten wordt toegepast en hoe het RIVM met verschillende PFAS in een mengsel omgaat. RIVM – Werkwijze toetsing PFAS in drinkwatermonsters
RIVM – PFAS in Nederlands drinkwater en de Europese Drinkwaterrichtlijn
In deze publicatie beschrijft het RIVM de relatie tussen PFAS in Nederlands drinkwater, de Europese Drinkwaterrichtlijn en de gezondheidskundige beoordeling. RIVM – PFAS in Nederlands drinkwater
Rijksoverheid – PFAS in drinkwater
De Rijksoverheid geeft aan dat drinkwater kleine hoeveelheden PFAS kan bevatten en dat de hoeveelheden in Nederland klein zijn. Volgens de Rijksoverheid kun je gewoon water uit de kraan drinken. Rijksoverheid – Zitten er PFAS in het drinkwater?
Voedingscentrum – PFAS
Het Voedingscentrum geeft achtergrondinformatie over PFAS, blootstelling via voeding en drinkwater en de aanwezigheid van PFAS in het milieu. Voedingscentrum – PFAS
Voedingscentrum – Kraanwater voor flesvoeding
Voor informatie over het gebruik van kraanwater bij het maken van flesvoeding verwijzen we naar het actuele advies van het Voedingscentrum. Voedingscentrum – Hoe maak ik de fles klaar?
Belangrijk: wetenschappelijke inzichten en regelgeving rondom PFAS kunnen veranderen. Daarom is het verstandig om bij gezondheidsvragen en actuele normen altijd de meest recente informatie van het RIVM, de Rijksoverheid of andere officiële instanties te raadplegen.
